თბილისიდან 20 კილომეტრში, თვალწარმტაც ხეობაში, სადაც არაგვი და მტკვარი დიდებული მთების ფონზე ერთდება, ორი ათასი წლის წინ ქართლის, ანუ იბერიის, ძველი დედაქალაქი — მცხეთა მდებარეობდა.
მცხეთა ზღაპრული ხიდია წარსულში, მოგზაურობა დროში.
უსასრულო სივრცის ნაზი და გამჭვირვალე სისუფთავე, ფერების ძვირფასი ბრწყინვალება, ჰაეროვნება და სიღრმე. წყლის სარკე, ვრცელი ცა და ნისლი, რომელიც ლურჯსა და მალაქიტისფრად მწვანე მთებს ეხვევა. წყალი და მთები ერთდროულად ენერგიასა და სიმშვიდეს ატარებს. ბუნების სილამაზე და დიდებულება აღტაცებას მოგგვრით.
ამ განსაკუთრებული ადგილის სულიერება შეყვარებულების იმ გრძნობებს ეხმიანება, რომლითაც ქორწილის დღეა სავსე. ის თქვენს საქორწილო ცერემონიას დაუვიწყარ, პოეტურ რომანტიკას შესძენს.
ლეგენდის თანახმად, მცხეთა — „ქართული სახელმწიფოებრიობის აკვანი“ — ქართლის პირველი მეფის ვაჟმა მცხეთოსმა დააარსა და ქალაქს საკუთარი სახელი უწოდა.
მცხეთა თითქმის ათასი წლის განმავლობაში იყო დედაქალაქი: ძვ. წ. IV საუკუნიდან ახ. წ. V საუკუნემდე. აქ იწყება ქართული კულტურის, ხელოვნებისა და დამწერლობის ისტორია.
ბერძენი ისტორიკოსისა და გეოგრაფის სტრაბონის (ძვ. წ. 64/63 — ახ. წ. დაახლოებით 23/24) აღწერით, მცხეთა ელინისტურ ქვეყნებსა და რომის სახელმწიფოსთან მჭიდროდ იყო დაკავშირებული და მაღალი კულტურის მქონე დიდი ქალაქი იყო: ვრცელი მოედნები, მრავალი სავაჭრო შენობა, მაღალი გალავანი, რომელიც რომაული ლეგიონებისა და სპარსელი მეომრების შემოტევას უძლებდა, და სასახლის კომპლექსი სვეტებიანი დარბაზით. მთავარ მოედანზე, წარმართული ტაძრის წინ, კვარცხლბეკზე სიკეთის ღმერთ არმაზის უზარმაზარი სპილენძის ქანდაკება იდგა; მის ორივე მხარეს ოქროსა და ვერცხლის კერპების ფიგურები იყო.
მცხეთა წმინდა მიწაა. სწორედ აქ დაიწყო საქართველოს ქრისტიანული ისტორია. წმინდა ადგილებისა და ტაძრების სიმრავლის გამო მცხეთას „მეორე იერუსალიმსაც“ უწოდებენ.
საქართველო, ანუ იბერია, ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ოთხ წილხვედრ ქვეყანას შორის ერთ-ერთი იყო. როცა მოციქულები ქვეყნის სხვადასხვა მხარეს საქადაგებლად მიდიოდნენ, ივერიის მიწაზე ქადაგება წილად თვით ყოვლადწმინდა ქალწულს ხვდა. თუმცა მისი მისია წმინდა მოციქულთასწორმა ნინო კაბადოკიელმა აღასრულა, რომელიც, გადმოცემით, დიდმოწამე გიორგის ბიძაშვილი იყო. ძველი დროიდან საქართველოს მადლიანი მიწა დიდმოწამე გიორგის მიეძღვნა. ამ წმინდანის სახელობის 365 ტაძარი თითქმის ყოველ ბორცვზე იდგა.
ბავშვობაში ნინომ გაიგო, რომ საქართველოში, რომელსაც ქრისტიანობის ნათელი ჯერ არ მოსდებოდა, უფლის კვართი ინახებოდა. მას შემდეგ მისი მოლოცვა სურდა. თავად ღვთისმშობელმა აკურთხა ნინო სამოგზაუროდ. ქართული ჯვარი უჩვეულო ფორმისაა: წმინდა ნინომ ვაზის ორი რტო აიღო, საკუთარი თმით შეკრა და ქადაგება დაიწყო. მაშინ საქართველოში ქრისტიანთა მცირე თემები უკვე არსებობდა, მაგრამ სწორედ წმინდა ნინოს ქადაგებამ, რომელსაც მრავალი სასწაული ახლდა, 14 წელიწადში ქვეყანა ქრისტიანულად აქცია. ქრისტეს კვართის ძიებაში წმინდა ნინო მცხეთაში ჩავიდა და იმ ადგილას დასახლდა, სადაც მოგვიანებით ჯვრის ტაძარი აიგო. ახლოს წმინდა ნინოს წყარო, ძუძუსწყალი (ქართ. — „ძუძუს წყალი“), ამოჩქეფდა, რომელსაც ძველი დროიდან სასწაულმოქმედად მიიჩნევდნენ: მის წყალს დედები სვამდნენ, რომლებსაც რძე დაკარგული ჰქონდათ. წმინდა ნინოს ნესტიან მიწაზე ეძინა, მაგრამ მასთან ბევრი ადამიანი მიდიოდა განკურნების სათხოვნელად; მათ შორის დედოფალი ნანაც იყო. წარმართ მეფე მირიანს, დედოფალ ნანას თხოვნის მიუხედავად, წმინდა ნინოსა და მისი რწმენის წინააღმდეგ ბრძოლა სურდა და ყველა ქრისტიანის სიკვდილით დასჯა განიზრახა. მაგრამ მოულოდნელად დაბრმავდა და იძულებული გახდა, წმინდა ნინოს მიერ ნაქადაგები ღმერთისთვის ელოცა. როცა მხედველობა დაუბრუნდა, სამეფო კართან და ხალხთან ერთად მოინათლა. 324 წელს (სხვა ცნობებით — 337 წელს) ქრისტიანობა საქართველოში საბოლოოდ დამკვიდრდა.
მას შემდეგ, რაც მეფე ვახტანგ გორგასალმა დედაქალაქი თბილისში გადაიტანა, მცხეთა ქვეყნის რელიგიურ და სულიერ ცენტრად დარჩა. მცხეთა და მისი შემოგარენი არქიტექტურულ-ისტორიულ მუზეუმ-ნაკრძალად გამოცხადდა და იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შევიდა.